Je vijver winterklaar maken doe je in het najaar, voordat de eerste nachtvorst valt. Dat betekent: bladeren verwijderen, de pomp en het filter schoonmaken, planten terugsnijden en de juiste maatregelen treffen zodat vissen en waterplanten de winter overleven. Doe je dit op tijd, dan start je vijver in het voorjaar fris en gezond weer op.
Wanneer begin je met de winterklaarmaakvijver?
De beste periode ligt tussen half september en half november. Begin je te vroeg, dan functioneert het filter nog volop en heb je het nodig. Wacht je te lang, dan kunnen bevroren bladeren en afvalstoffen al voor problemen hebben gezorgd. Als de watertemperatuur structureel onder de 10 graden Celsius zakt, is dat het sein om te starten.
Kijk ook naar de omgeving van je vijver. Staat er een grote boom boven of naast je vijver, dan kun je beter wachten tot het meeste blad gevallen is, zodat je niet twee keer hoeft te werken.
Stap voor stap je vijver winterklaar maken
Stap 1: Verwijder bladeren en afval. Schep alle bladeren, dood plantenmateriaal en ander afval uit het water. Gebruik een fijnmazige schepnet of vijverstofzuiger. Laat je dit liggen, dan verrotted het organische materiaal op de bodem en dat verbruikt zuurstof. Bij strenge vorst en een gesloten ijsdek kan dat dodelijk zijn voor je vissen. Leg tijdelijk een bladernet over de vijver als er nog meer blad kan vallen.
Stap 2: Maak de vijverpomp en het filter schoon. Spoel filtermedia (schuim, bioballen) af met vijverwater, nooit met kraanwater. Chloor in kraanwater doodt de nuttige bacteriën in het filter. Verwijder grofvuil handmatig. Houd er rekening mee dat je het filter en de pomp in de meeste vijvers na de schoonmaak stilzet voor de winter. Dit geldt zeker bij kleine vijvers waar de pomp niet dieper staat dan 60 centimeter.
Stap 3: Pomp en filter stilzetten of doorzetten. In een kleine tot middelgrote vijver zet je de circulatiepomp in november uit. Circulatie bij vriesweer koelt het water juist verder af en brengt koud oppervlaktewater naar de bodem, waar je vissen de winter verblijven. Bij een grote koi-vijver (dieper dan 1,5 meter) kan het verstandig zijn om de circulatie laag te houden, op voorwaarde dat de inlaat hoog in het water hangt zodat het warme bodemwater niet verstoord wordt.
Stap 4: Snij waterplanten terug. Riet, lisdodde en andere oeverplanten snij je terug tot ongeveer 10 à 15 centimeter boven de waterlijn. Zo voorkom je dat afgestorven stengels in het water vallen en rotten. Tropische planten zoals papyrus zijn niet winterhard en haal je binnenin. Waterlelies snij je terug en laat je in de grond op de bodem staan, mits de vijver diep genoeg is om niet volledig dicht te vriezen.
Stap 5: Vissen minder voeren en stoppen met voeren. Vanaf een watertemperatuur onder de 10 graden Celsius schakel je over op koudwatervoer, dat makkelijker verteerbaar is. Onder de 5 graden stop je volledig met voeren. De spijsvertering van vissen werkt bij lage temperaturen zo langzaam dat onverteerd voedsel in de darm kan rotten. Dat maakt vissen ernstig ziek.
Stap 6: Zorg voor een ijsgat of vijververwarmer. Een gesloten ijsdek is gevaarlijk: giftige gassen die vrijkomen bij het verteren van organisch materiaal kunnen niet ontsnappen en vissen stikken. Leg een vijvervrijhouder (een drijvend verwarmingselement) op het wateroppervlak. Dit houdt een klein stuk open water vrij zonder het water actief op te warmen. Je kunt ook een stuk piepschuim of een bal op het water leggen, maar dat werkt alleen bij lichte vorst. Bij aanhoudende strenge vorst is een elektrische vrijhouder betrouwbaarder.
Wat doe je met de vijverpomp in de winter?
Haal de pomp uit het water als je hem stilzet. Spoel hem schoon, controleer de afdichtingen en bewaar hem vorstvrij, bij voorkeur in een emmer met water zodat de afdichtingen niet uitdrogen. Een pomp die droog bevriest, kan barsten of beschadigen. Bewaar filterbiologie (de schuimmatten) vochtig in een afgedekte emmer met vijverwater als je het biologische filter wilt behouden voor het voorjaar.
Vijver winterklaar maken bij vissen: extra aandachtspunten
Vissen zoals goudvis en koi overleven de winter goed in een vijver die minimaal 80 centimeter diep is. Op die diepte bevriest het water niet door tot op de bodem. Heb je een ondiepere vijver, dan kun je de vissen het beste overwinteren in een grote binnenbak met een zacht beluchter of een kleine pomp. Zorg voor weinig licht (vissen hoeven in de winter nauwelijks actief te zijn) en voer niet bij.
Controleer de vijver tijdens vorstperiodes dagelijks even. Is het ijsgat dichtgevroren, maak het dan vrij door warm water over het ijs te gieten. Sla nooit met een hamer op het ijs: de schokgolven stressen of verwonden vissen.
Veelgemaakte fouten bij het winterklaar maken
- De vijver pas winterklaar maken als het al gevroren heeft: dan is de schade soms al gedaan.
- Filterbiologie weggooien in de herfst en opnieuw moeten opstarten in het voorjaar: dat kost weken.
- Vissen blijven voeren onder de 5 graden water: dit maakt ze ziek.
- De pomp in het water laten draaien bij strenge vorst in een ondiepe vijver: dit koelt het bodemwater gevaarlijk af.
- Geen maatregelen nemen tegen een gesloten ijsdek: gifgasophoping is een stille vijverdoder.
Een vijver die je in het najaar goed klaarmaakt, heeft in het voorjaar veel minder onderhoud nodig. Water dat de winter helder in is gegaan, komt er ook helder uit. Neem er een rustige middag voor, loop de stappen methodisch door, en je vissen en planten starten volgend seizoen gezond opnieuw op.