Een dakplataan op je terras geeft schaduw precies waar je die wilt, zonder dat de boom de hele ruimte inneemt. De boom groeit op een recht stuk stam en spreidt zijn takken daarboven horizontaal uit als een plat dak. Voor een terras is dat ideaal: je houdt ruimte eronder en je bepaalt zelf hoe breed het dak wordt. Hoe je dat goed aanpakt, hangt af van het aantal bomen, de plantafstand en de plek op je terras.
Wat is een dakplataan precies?
Een dakplataan is een gewone plataan (Platanus acerifolia) die gesnoeid en geleid wordt tot een karakteristieke vorm: een rechte stam met een horizontaal uitgespreid bladerdak. Die vorm ontstaat niet vanzelf. De boom wordt meerdere jaren lang gesnoeid en getrained, waarbij de zijtakken breed worden uitgespreid en vastgezet op een frame of rek. In de boomkwekerij zijn dit soort bomen verkrijgbaar met een al aanwezig rek, waarbij het dak meestal op circa 1,80 tot 2,20 meter hoogte begint. Zo loop je er gewoon onderdoor.
Het verschil met een gewone boom is dat de dakplataan bewust compact en plat blijft in hoogte, maar breed kan uitgroeien in de breedte. Dat maakt hem geschikt voor kleine tuinen en terrassen waar een normale boom te veel ruimte zou innemen of te veel schaduw zou geven op verkeerde plekken.
Dakplataan op het terras: plantafstand en aantal bomen
Eén dakplataan dekt al snel een oppervlak van 3 tot 4 meter breed, afhankelijk van de leeftijd van de boom en hoe breed het aanwezige rek is. Koop je een jong exemplaar met een rek van 1,50 meter breed, dan groeit dat dak in de jaren erna verder uit. Na vijf tot tien jaar kun je bij een goed gegroeide boom rekenen op een dakvlak van 4 tot wel 6 meter breed per boom, als je dat door snoeien en leiden aanmoedigt.
Wil je een groter terras overdekken, dan plant je meerdere bomen naast elkaar. Een veelgebruikte plantafstand is 3 tot 4 meter van hart tot hart. Zo overlappen de dakken elkaar licht als ze eenmaal volgroeid zijn, zonder dat de bomen voor elkaar in de weg staan. Plant je ze te dicht op elkaar (minder dan 2,5 meter), dan gaan de wortels en kronen al vroeg om ruimte strijden. Plant je ze te ver uit elkaar (meer dan 5 meter), dan blijven er gaten in het dak die je terras niet afdekken.
Een richtlijn voor een terras van bijvoorbeeld 4 bij 4 meter: twee bomen op 3 meter hart op hart dekken dat terras al behoorlijk af. Voor een terras van 6 tot 8 meter lengte heb je in de regel drie bomen nodig.
Waar op het terras plant je de dakplataan?
De zon bepaalt waar je de boom het beste neerzet. Op een terras dat op het zuiden of westen ligt, is de zon het sterkst aanwezig aan de voorkant van het terras, niet vanuit de richting van een haag of schutting erachter. Zon die van de zijkant of voorkant komt, vraagt om een boom vooraan of in het midden van het terras. Zet je de boom te ver naar achteren, dan geeft hij schaduw op de minst hete plek en juist niet op de bank of stoelen op de sunnige voorste helft.
Houd bij de plantplek ook rekening met verharding. Platanen hebben stevige wortels die met de jaren kunnen opdrukken. Plant de boom bij voorkeur in een ruime grondopening van minstens 1 bij 1 meter en overweeg een wortelgeleider of worteldoek als je dure bestrating wilt beschermen. Staat je terras op een dak of balkon, dan is een dakplataan in een grote pot ook mogelijk, maar de groei blijft dan beperkter en je hebt extra aandacht nodig voor water en voeding.
Snoeien en onderhoud
Een dakplataan vraagt jaarlijks snoeien om de platte vorm te bewaren. Snoei je niet, dan verliest de boom zijn karakteristieke dakvorm en groeit hij gewoon omhoog. Het beste moment is in de winter of vroeg voorjaar, als de boom kaal staat. Snoei de opstaande scheuten terug tot het horizontale rek en knip scheuten die de bovenkant van het dak doorbreken weg. Dit kost per boom per jaar gemiddeld een uur werk.
Jonge dakplatanen die nog op een rek groeien, hebben ook aandacht nodig voor het vastbinden van nieuwe takken. Leidt horizontale takken waar mogelijk in de gewenste richting en bind ze vast aan het frame. Na een jaar of drie tot vijf groeit de boom steviger en doet hij dit meer vanzelf.
Voordelen en nadelen van een dakplataan op je terras
Een dakplataan geeft gerichte schaduw, is goed te combineren met een kleiner terras en ziet er strak en architectonisch uit. De bladeren zijn groot, wat extra koelte geeft op warme dagen. Platanen zijn ook relatief gemakkelijk te krijgen bij tuincentra en boomkwekers, en ze groeien voorspoedig op de meeste grondsoorten.
Nadelen zijn er ook. De boom gooit in het najaar veel bladeren, die groter zijn dan bij de meeste andere bomen. Daarnaast produceren platanen in het voorjaar kleine haartjes (van de knopschubben) die irriterend kunnen zijn voor de luchtwegen. Wie gevoelig is voor allergieën, doet er goed aan dat mee te wegen. Tot slot vraagt de rechtopstaande stam een stevige verankering, zeker in de eerste jaren na het planten.
Voor de meeste terrassen is een dakplataan een slimme keuze als je bewust schaduw wilt sturen. Plant de bomen op 3 tot 4 meter van hart tot hart, zet ze op de zonnigste plek van je terras en snoei ze elk jaar in de winter terug. Dan heb je na een paar seizoenen een groen dak precies op de plek waar jij het nodig hebt.